Kazania o dziewicach - Piotr Damiani - książka

Świat monastyczny XI wieku, jaki wyłania się ze źródeł historycznych, to w przeważającej części świat zdominowany przez mnichów. Klasztory żeńskie stanowiły zaledwie niewielką część w porównaniu do liczby klasztorów męskich, a autorzy źródeł zazwyczaj byli mężczyznami, co sprawiało, że tematyka kobieca pojawiała się rzadko. Wyjątkiem była jedynie Maria Panna, która znajdowała swoje miejsce w tych zapisach. Mimo to, badacze historii kobiet w tym okresie nie pozostają bez środków, o czym świadczy rosnąca liczba ogólnych studiów oraz szczegółowych badań dotyczących żeńskiego monastycyzmu. Studia nad historią kobiet w średniowieczu, w tym również w XI wieku, rozwijają się dynamicznie, a potwierdza to przegląd metodologiczny Karoliny Morawskiej.

Wśród znakomitych teologów XI wieku wyróżnia się Piotr Damiani, którego szeroka twórczość obejmuje różnorodne aspekty ówczesnej rzeczywistości. Chociaż jego działalność należy do męskiego kręgu eremityzmu i hierarchii Kościoła, Damiani jako przenikliwy obserwator nie pomijał kwestii dotyczących żeńskiej połowy ludu Bożego. Tradycyjna historiografia często marginalizowała rolę kobiet w myśli związanej z Avellaną, ich miejsce w Kościele i społeczeństwie, a także w dziele Zbawienia. Pomimo to, nawet powierzchowna analiza listów, poezji, żywotów i traktatów teologicznych Damianiego ujawnia, że jego troska duszpasterska obejmowała także kobiety.

Oryginalną i spójną wizję Damianiego potwierdza artykuł Beaty Jabłonowskiej, który zachęca do bliższego przyjrzenia się jego kazaniom dedykowanym dziewicom. Homilie te są wyjątkowe, gdyż są jednym z rzadziej omawianych aspektów twórczości Damianiego. Zachowało się 54 kazania, z czego dwa są jedynie częściowo kompletne. Niektóre z nich cieszyły się większym zainteresowaniem badaczy, jak na przykład kazanie na dzień św. Kasjana, które Zbigniew Kadłubek szczegółowo analizował.

W poprzednim zbiorze pism Damianiego opublikowano przekłady dwóch kazań: "Do braci z eremu" oraz "W wigilię św. Benedykta", a ks. Wojciech Kania przygotował tłumaczenia kazań "Na Narodzenie Najświętszej Marii Panny". Te homilie można znaleźć w Aneksie tego tomu. Kazania były jednym z ulubionych gatunków literackich Damianiego, który już na początku swojej działalności, obok traktatu o Żydach i żywotu błogosławionego Romualda, napisał cztery homilie w latach 1040–1041, przebywając w klasztorze w Pomposie. Twórczość ta dotyka tematów pastoralnych, teologicznych, eklezjologicznych i hagiograficznych, a także zawiera liczne refleksje autobiograficzne. Występuje w niej różnorodność w przeznaczeniu: niektóre kazania Damiani wygłaszał osobiście, inne były wysyłane do instytucji kościelnych, a jeszcze inne przeznaczone były do medytacji przez adresatów. Tylko trzy spośród nich to klasyczne homilie, które odnoszą się bezpośrednio do komentowanych fragmentów Ewangelii. Ogólnie, kazania były kierowane do mężczyzn – zarówno mnichów, jak i kapłanów świeckich. Właśnie dlatego warto zwrócić uwagę na to, jakiego rodzaju wizję kobiet Damiani przekazywał swoim męskim słuchaczom.