Opis
Opracowanie stanowi dzieło zespołu złożonego z trzech autorów, którzy przed rokiem współpracowali przy podobnym projekcie zakończonym wydaniem publikacji. Autorzy różnią się zainteresowaniami, a ich praca dotyczy różnych obszarów problematyki gospodarczej i społecznej, jednak ich zainteresowania są komplementarne i układają się w syntetyczną całość wokół badanego problemu. Z racji wspólnego stanowiska w kwestii wspólnoty i wartości wspólnotowych oraz zainteresowań lokowanych na różnych polach nauk społecznych i ekonomii autorzy projektu zespołowego mogli poddać analizie problem wspólnoty i wartości związanych ze wspólnotą w różnych kontekstach rozwoju gospodarczego, które są ukazane w kolejnych trzech rozdziałach opracowania. Sam zamysł uczestnictwa w projekcie badawczym powstał w wyniku obserwacji pewnych niepokojących tendencji w obecnej fazie rozwoju kapitalizmu typu zachodniego. W przekonaniu piszących te niepokojące tendencje prowadzą do zjawisk kryzysowych i stawiają gospodarki zachodnie w obliczu problemów nierozwiązywalnych, jeśli naturalnie tendencje te nie ulegną odwróceniu.
W opracowaniu posługujemy się wieloma pojęciami, których zakres jest, co zrozumiałe, nieostry. Pojęcia te należy poddać procedurom definicyjnym. Przede wszystkim należy przyjąć w miarę klarowną definicję wspólnoty, gdyż jest to realność, która z trudnością definicji się poddaje. W swoim klasycznym przeciwstawieniu związków społecznych, opartych na wspólnocie i zrzeszeniu (Gemeinschaft i Gesellschaft), F. T”nnies podkreślał wzajemnie kontrastowy charakter obu typów związku. We wspólnocie jednostka jawi się jako jej wytwór przynależny do całości, podczas gdy zrzeszenie jest tworem jednostek gotowych w każdej chwili do opuszczenia związku, jeśli własny interes im to podpowiada. Jednostka we wspólnocie funkcjonuje jako pełna osobowość powiązana z innymi członkami wspólnoty więzami emocjonalnymi i osobowymi, podczas gdy w zrzeszeniu dominują więzy racjonalne i rzeczowe, oparte na umowie, wymianie i interesie, a jednostka istnieje nie jako osoba, lecz w pełnionej roli społecznej, a więc fragmencie własnej osobowości. Podstawą działań jednostki we wspólnocie jest wiara oparta na normach i uczuciach, a interakcje są intensywne oraz mają charakter bezpośredni i osobisty, podczas gdy w zrzeszeniu jednostka w swoich działaniach ma wzgląd na opinię publiczną, interakcje są rzeczowe i celowe oraz podyktowane przede wszystkim interesami jednostki. Kontrola społeczna we wspólnocie opiera się na zwyczaju i tradycji, w zrzeszeniu na sformalizowanym prawie. Wspólnota w pełni zaspokaja psychospołeczne potrzeby jednostki: bezpieczeństwa, uznania, przynależności. W zrzeszeniach (organizacje, stowarzyszenia) współpraca między ludźmi jest świadoma, przemyślana i celowa, a jej celem jest zaspokojenie interesów zrzeszenia z pominięciem pozostałych potrzeb.